بنا های چند طبقه ای که حتی یک میخ هم ندارد

turkmen ترکمن turkman

درشهرگميشان ساختمانها وبناهای قديمی وجود دارد که برخی ازآنها سه طبقه وبسياری نيزدوطبقه مي باشداغلب اين ساختمانها تماما ازچوب والوارهايی که ازشوروي سابق وارد میشده بناگرديده ودرساخت آنها معماری خاصي اتاق بکاررفته است . اتاقهای تودرتو ، دالانهای موجود وشومينه های اتاقها در اين ساختمانها منحصر به فرداست.وحکايت ازکارمهندسی و کارشناسی اين بناها دارد. يکی ازبناهاي موجود و درحال حاضر مسکونی،ساختمان متعلق به عطاحاجی ميباشدکه معماران اين بنای بنا قديمی: مرحوم  تويلی دوجی ، قجر وآمان يمريق بوده اند . پای صحبت يکی از ريش سپيدان محل نشستيم واز اين بنا  ها پرسيديم .

اين ساختمانها که تماما از چوب ساخته شده و بوسيله کارهای  خراطی از ميخ استفاده نگرديده مربوط به قشر خاصی نمی باشد بلکه هر کس که توان ساخت آن را داشت اقدام به ساختمان سازی ميکرد .طرح ونقشه آنها مثل ساختمانها ی امروزی نقشه کشی نمی شد بلکه استادان معماری وجود داشت که با الهام از ساختمانها ی شوروی سابق و تحربه های که در اين زمينه کسب کرده بودند وبر اساس سليقه و نظر خود آنها را معماری مي کردند .

واز چوب ها و الوارهايی که توسط کشتی ها ی تجاری که در کنار بندر گميشان لنگر می انداختند وبا ماهی وخاويار توسط تجار گميشانی مبادله می شدند ، ساخته شده است کار ساختمان عطا حاجی حدود4 سال طول کشيد ووسايل آن با توجه به موقعيت آن زمان گران بود.موقعيکه سربازان وقشونهای مملکت درگميشان اقامت داشتندازتعريف وتمجيدهای سربازان ، پادشاهان دوره های مختلف به بازديد و اقامت دراين ساختمانها علاقه نشان ميدادندکه ازجمله آنها محمدشاه قاجار و رضاشاه که به گميشان آمدندودراين ساختمانها اقامت کردند . درکناراين ساختمانها ، بناهای کوچکتری نيز ساخته مي شدندکه بصورت انباری وآشپزخانه استفاده می شدند و بعضا انبارهای طويلی نيز که تماما آن هم ازچوب بوده ساخته مي شده است . اما امروزه بعلت بلا استفاده بودن ، تخريب شده وکمتر اثری ازآنهاباقی مانده است . بنابه گفته اهالی منزل عطاحاجی صاحب اين بنای قديمی اين بنا مرحوم قليچ قربان بوده که بعداز فوت آن مرحوم ،صاحبان بعدی ، بارها اقدام به تخريب آن نمودند و خواستندساختمان جديد بنا نمايند . اما دولت مخالف نموده واجازه تخريب را نداده و بعنوان آثار باستانی مورد توجه دولت بوده است

وساخت شومينه اين ساختمانها هم توسط مرحوم دوجی که يک فرد با خدايی بود و ساده زيستی را سرلوحه زندگيش قرارداده بود صورت گرفته و ايشان هم بدليل اينکه آن زمان رفت وآمد با کشورهمسايه شوروی زياد بود از ساختمانهای آنها الهام گرفته است.

سوابق تاریخی شهر گمیشان

turkmen ترکمن turkman

 
قبل از شکلگیری گمیشان به شکل امروزی حد اقل سه اثر مهم که قدمت آنها به قبل از اسلام می رسند در نزدیکی آن شهر وجود دارند که در بوجود آمدن شهر مخصوصا دیوار دفاعی بی تاثیر نبودند . از آن جمله به آثار کمش تپه جیک ، تپه کوره سو ( دوره تاریخی – اسلامی ) و دیوار دفاعی گرگان ( قزل آلانگ ) مربوط به دوره ( پارت و ساسانی ) اشاره نمود .
در خصوص شکلگیری گمیشان به شکل امروزی حرف و حدیث فراوان است ، آنچه ازقراین وشواهد بر می آید اینکه گمیشان به سال 1230 ه.ق در محل کنونی برقرار بوده است . بنا بر اظهارات آقای ستوده در جلد پنجم کتاب از آستارا تا آستارباد آمده است که موراویو در سال 1230 ه.ق به گموش تپه آمده و با مردم گموش تپه ( کمش دپه ) راجع به جزیره آبسکون سوالاتی کرده است . در کتاب تاریخ گرگان راجع به گمیشان آمده است …. ، که محمد علی شاه قاجار در سال 1911 میلادی مصادف با 1330 ه.ق از طریق راه آبی از خاک روسیه در خاک کمش دپه ( گمیشان ) پیاده.شده و دست به اقداماتی زده است . در همان سالها گمرک گمیشان دایر بوده و در سال 1334 ه.ق در زمان جنگ جهانی اول بسته شده است . همچنین قدمت تاسیس و سوابق ادارات مختلف از جمله تاسیس شهرداری انرا به سال 1273 ه.ق و یا به قولی به 1309 ه.ش و تاسیس اداره فرهنگ را به سال 1304 ه.ش می دانند . به هر حال قدمت گمیشان به شکل امروزی به زمان قاجار و پهلوی اول می رسد .

سطح كل مناطق مسكوني شهر حدود 157 هكتار مي باشد كه 53 درصد شهر را دربر گرفته است.
سرانه مسكوني نا خالص شهر 104/8 متر مربع مي باشد.

منطقه ای که گمیشان ( کمش دپه ) در آن پدید آمده از زمان اشکانیان تا دوران اخیر تامین کننده بخشی از نیازهای قاره اروپا بوده است .و به شواهد برخی از متون تاریخی رودخانه گرگان از طریق گمیشان به دریای خزر وارد می شده است . مسیر قدیمی رودخانه گرگان در لبه جنوبی تپه ” کوره سو ” معروف به ” کهنه گرگان ” و ادامه آن به بنام ” پرسی آقن ” از وسط گمیشان گذشته و به دریای خزر می ریزد .
گمیشان در اوج شکوفایی جزیره آبسکون ، انتهای راه خاکی و آغاز راه آبی جاده ابریشم در قسمت آسیایی بوده است . در این اواخر نیز ناوداران ( کشتیهای چوبی بزرگ بادبانی )گمیشان با مراو ده کالای تجاری با دنیای خارج ادامه دهندگان راه آبسکونیان بوده اند و مردم آن با شهر های ساحلی شمال کشور از جمله بندر گز ، بندر انزلی و از طرف شرق با شهرهای استر آباد و جرجان و در آنسوی مرز با بنادر حسنقلی ، چلکن ، حاجی طرخان ، باکو مراوده داشته و داد و ستد میکردند . ( هنوز آثار خرابه های تاسیسات به نام گمرک خانه در 2 كیلومتری غرب گمیشان موجود می باشد )بطور کلی گمیشان ( کمش دپه ) در تاریخ معاصر ایران نامی آشنا برای مردم ایران و شوروی سابق بوده است .
محمد علی قورخانچی صولت نظام به سال 1320 ه.ق در گزارش خود چنین می نویسد : طایفه جعفر بای ساکن گمیشان از حیث پاکی و تمیزی و ثروت نخستین طایفه یموت است … از حیث میل و لباس خیلی خوبند و همه صبحها خودشان را با صابونهای معطر شسته و در زمستانها با گالش و پوتین و نیم پالتو راه می روند …… بازارشان رواجی دارد و همه قسم اقمشه روسی ، خرازی و سماور و ظروف حاجی طرخان و قند و چای به فروش می رسد . و همچنین در سفر نامه رضا خان به مازندران راجع به گمیشان می نویسد …. میان اهالی گدایی و سئوال عیب است . در این قریه هیچ گدایی دیده نمی شود.

حد اقل مطلق درجه حرارت مربوط است به بهمن ماه سال 1371 با 4/5- درجه سانتي گراد.
-حد اكثر مطلق درجه حرارت مربوط است به تير ماه سال 1374 با 48 درجه سانتي گراد.
-متوسط حد اقل درجه حرارت 9/67 در دي ماه است.
-متوسط حد اكثر درجه حرارت28/95 در مرداد ماه است.
-باد غالب از غرب به شرق و سرعت آن در شديد ترين حالت 3/22 متر بر ثانيه بوده است.
-بارندگي در گميشان بين 634/6 ميلي متر (سال 1357) و 421 ميلي متر (سال 1376) در نوسان بوده است

شهر گمیشان

turkmen ترکمن turkman

گمیشان دومین شهری است در استان گلستان بعد از شهر گرگان دارای بافت قدیم می باشد . بافت قدیم گمیشان مجموعه ای از عناصر شهری است که بر اساس نیازهای اجتماعی و منطبق با اقالیم منطقه بوجود آمده است . ابنیه زیبا در بافت قدیم گمیشان ادامه سنت معماری و ساخت ابنیه دوره قاجار است .
این بناها در فرم کلی خود بیشتر تحت تاثیر عوامل جغرافیایی منطقه شکل گرفته اند نزدیکی به دریا و بالا بودن سطح آبهای زیر زمینی با افزایش میزان نزولات جوی ، نزدیکی به مناطق جنگلی از جمله عوامل محیطی هستند که به نوعی معماری بافت قدیم گمیشان را تحت تاثیر قرار داده است . فرم شیروانی بنا ، سکو سازی ، بهره گیری وسیع از چوب از ویژگیهای برجسته معماری آن بشمار می رود . این بناها چند طبقه و مرتفع است . از جمله تزئینات بیرونی بنا می توان به تزئینات و قابهای پیرامون درگاه ها و پنجره ها اشاره کرد . قالب این تزئینات از جنس چوب و گچ بصورت برجسته ایجاد شده اند . سطوح کلی بنا عمدتا با گچ اندود و در برخی موارد با رنگ اندود شده اند . ترکیب در و پنجره های متعدد که بصورت قرینه در دو سوی ورودی ایجاد شده اند این تزئینات شگل جالب و دل انگیزی از معماری منطقه را معرفی می نماید .
بافت قدیم آن دارای چند محله است از آن جمله به محله خوزینیها ، محله مظفریها ؛ محله شیر محمدی ها ، محله شیروانی ها و محله مصطفائی ها اشاره نمود . در بافت قدیم آن ساختمانها به صورت منفرد و جدا از هم همراه با سایر متعلقات معماری از جمله آب انبار، انباری می باشند که اکثریت آنها به جز یکی دو مورد چوبی بوده و در دو طبقه با سبک معماری روسی اجرا شده و دارای تراسهای چوبی دور تا دور بنا در طبقات همکف و اول می باشند که نظیر آنها را در شهر بندری حسنقلی در کناره شرقی دریای خزر در خاک کشور ترکمنستان مشاهده نمود.

البسه محلی ترکمن کاربردی می شود

turkmen ترکمن turkman

معاون صنایع دستی و هنرهای سنتی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گلستان گفت: لباسهای محلی ترکمن هنوز هم در مراسم سنتی و بومی مردم ترکمن مورد استفاده قرار می گیرد که این کار موجب جلوگیری از فراموشی آن می شود.به گزارش خبرنگار مهر در گرگان، انوشیروان گرائلی عصر چهارشنبه در بازدید از کارگاههای صنایع دستی استان افزود: با اشاعه و ترویج این لباسها و سنتهای رایج از منسوخ و فراموشی این محصول بومی جلوگیری می شود

 

وی با اشاره به استفاده از پارچه های مخصوص در دوخت این لباسها، اظهار داشت: پارچه های نخی کتانی، ماهوت(ماوت)، ترمه و تافته (تاب دا)، ساوسانی الاتا و تکه قیرمیزی و سای تخته از انواع رایج در دوخت این لباسها است.

گرایلی خاطرنشان کرد: پارچه های ماهوت و ترمه برای دوخت کت زنانه ترکمنی (دون) استفاده می شود که بافت این پارچه و تار و پود آن از ابریشم بوده و آلاتا و پارچه ابریشمی راه راه برای دوخت قبای مردان ترکمن (چاویت)، شلوار زنان ترکمن (بالاق) و پیراهن زنان ترکمن (گونیک) مورد استفاده قرار می گیرد.

این مقام مسئول یادآور شد: تاب دا و ساوسانی نیز که پارچه های ابریشمی براق بوده و برای دوخت پیراهن و شلوار زنان ترکمن استفاده می شود.

وی یادآورشد: البسه محلی ترکمن یکی از لباس های محلی مهم استان گلستان به شمار می رود که دارای موتیف های مختلف محلی و پارچه های خاص است.

80 هزار هنرمند صنایع دستی در گلستان فعالیت دارد 

معاون صنایع دستی و هنرهای سنتی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گلستان گفت: لباسهای محلی ترکمن هنوز هم در مراسم سنتی و بومی مردم ترکمن مورد استفاده قرار می گیرد که این کار موجب جلوگیری از فراموشی آن می شود.به گزارش خبرنگار مهر در گرگان، انوشیروان گرائلی عصر چهارشنبه در بازدید از کارگاههای صنایع دستی استان افزود: با اشاعه و ترویج این لباسها و سنتهای رایج از منسوخ و فراموشی این محصول بومی جلوگیری می شود

 

وی با اشاره به استفاده از پارچه های مخصوص در دوخت این لباسها، اظهار داشت: پارچه های نخی کتانی، ماهوت(ماوت)، ترمه و تافته (تاب دا)، ساوسانی الاتا و تکه قیرمیزی و سای تخته از انواع رایج در دوخت این لباسها است.

گرایلی خاطرنشان کرد: پارچه های ماهوت و ترمه برای دوخت کت زنانه ترکمنی (دون) استفاده می شود که بافت این پارچه و تار و پود آن از ابریشم بوده و آلاتا و پارچه ابریشمی راه راه برای دوخت قبای مردان ترکمن (چاویت)، شلوار زنان ترکمن (بالاق) و پیراهن زنان ترکمن (گونیک) مورد استفاده قرار می گیرد.

این مقام مسئول یادآور شد: تاب دا و ساوسانی نیز که پارچه های ابریشمی براق بوده و برای دوخت پیراهن و شلوار زنان ترکمن استفاده می شود.

وی یادآورشد: البسه محلی ترکمن یکی از لباس های محلی مهم استان گلستان به شمار می رود که دارای موتیف های مختلف محلی و پارچه های خاص است.

80 هزار هنرمند صنایع دستی در گلستان فعالیت دارد

به نقل از سایت گمیشان

گنجينه فراموش شده تركمن صحرا

turkmen ترکمن turkman

جام جم آنلاين: مردم تركمن و ديگر اقوام استان خراسان شمالي، به واسطه خاستگاه فرهنگي موجود در اين منطقه و علاقه وابستگي ذاتي از گذشته‌هاي دور به پرورش اسب توجه ويژه‌اي داشته و همواره در مناسبت‌ها و مراسم فرهنگي، برگزاري مسابقه‌هاي اسب‌سواري را مورد توجه قرار داده‌اند.

اين در حالي است كه در سال‌هاي گذشته به دليل ورود اسب‌هاي تروبرد و تلاقي آنها به منظور توليد كره‌هاي تندرو در نتيجه افزايش احتمال موفقيت در كسب مقام در مسابقه‌هاي كورس، نگراني‌ها درباره انقراض اسب اصيل تركمن افزايش يافته است.

در حال حاضر وجود مهم‌ترين نژادهاي اسب بومي ايراني همچون نژاد كرد، تركمن، دره‌شوي و كاسپين زمينه مناسبي را براي سرمايه‌گذاري در پرورش اسب به وجود آورده كه ضرورت جلوگيري از تخريب بهترين و ارزشمندترين ذخاير ژنتيكي و انجام تحقيقات شجره‌اي درباره اسب ايراني را بيش از پيش آشكار كرده است.

با توجه به اهميت اين موضوع، طرحي براي شناسايي ژنتيك اسب‌هاي تركمن ايران براساس آخرين استانداردهاي بين‌المللي ژنتيك دام در استان خراسان شمالي در حال انجام است كه مي‌تواند نقش بسيار مهمي در تحول زندگي بسياري از مردم منطقه كه در اين زمينه فعاليت دارند، داشته باشد.

اسب، حيواني زيبا و نجيب است كه از قرن‌ها پيش در خدمت بشر بوده است. هوش، ذكاوت، اصالت و نجابت، قدرت و مقاومت و همچنين حق‌شناسي و فرمانبرداري از ويژگي‌هاي برجسته اين حيوان است. اسب اصيل تركمن با قامت برافراشته، گردن دراز، گوش‌هاي بلند، سر كوچك و پوزه‌اي زيبا، دم بلند و ساق‌هاي كوچك و مقاوم به آساني از ديگر نژادهاي اسب قابل تشخيص خواهد بود. خاستگاه اصلي اين اسب، دهستان تركمن‌نشين جرگلان در 100‌‌كيلومتري شمال بجنورد، مركز استان خراسان شمالي است.

حدود يكهزار راس اسب اصيل تركمن در استان خراسان شمالي وجود دارد كه زمينه خوبي را براي تكثير و صدور آن به ديگر كشورها فراهم كرده است.

كشورهاي كانادا، اتريش، انگلستان و حوزه خليج‌فارس از علاقه‌مندان به خريد اسب اصيل تركمن هستند. هر كره اسب اصيل تركمن در بازار جهاني بيش از 300 هزار دلار خريد و فروش مي‌شود. اگرچه اسب اصيل تركمن خراسان شمالي در سال‌هاي اخير سبب جذب كشورهاي كانادا و اتريش براي خريد اين اسب شده است، اما خروج ارزان‌قيمت و غيركارشناسي ژن اسب نژاد تركمن منجر به افزايش نگراني برخي از مسوولان شده است.

اگر چه كشور ايران پيشينه‌اي قديمي در پرورش اسب دارد، اما متاسفانه هنوز به شرايط ايده‌آل و مناسبي در اين زمينه دست نيافته است. نژادهاي اسب در بيشتر استان‌هاي كشور از تنوع ذخاير ژنتيكي برخوردار است، اما در برخي استان‌ها مانند استان‌‌هاي خراسان شمالي و گلستان نژاد اسب تركمن از ديگر نژادهاي اسب ايراني گوي سبقت را ربوده است.

جالب است بدانيد هر اسب تركمن كه در دنيا به عنوان بهترين نژاد اسب سواركاري شناخته شده معادل يك اشتغال‌زايي است كه در شرايط كنوني با توجه به توسعه صادرات اسب ايراني و احداث و راه‌اندازي ميدان‌هاي اسب‌سواري در استان‌هاي گلستان و خراسان شمالي اشتغال‌زايي به ازاي هر اسب تركمن به 2 نفر افزايش يافته است.

خوشبختانه در سال‌هاي اخير سرمايه‌گذاري در پرورش و تكثير اسب تركمن در مقايسه به مراتب افزايش يافته كه اين مساله سبب افزايش قيمت آن از 150 هزار تومان به 15 ميليون تومان شده است.

اسب ‌هاي تركمن متعلق به كشور تركمنستان در مقايسه با اسب‌هاي تركمن ايراني بلند‌تر ، باريك‌تر و كشيده‌تر هستند ، در حالي كه اسب‌ هاي تركمن ايراني عضلاني و قدرتمند‌ترند ، اما با انتخاب مناسب و بهره‌گيري از روش‌هاي اصلاح نژادي مي‌توان اسب‌هايي را پرورش داد كه قابليت برخورداري از ويژگي‌هاي منحصر به فرد اين دو نژاد اسب تركمن را داشته باشند و علاوه بر سواركاري در زمينه‌ زيبايي نيز منحصر به فرد باشند.