كمش دپه

turkmen ترکمن turkman

هر ییل توموس بولوندا قیز جاغازاجه سی بیلن گیدیب مامالریندا دورت باش گون قالیاردی. اول ییل باشینجی كلاسی قوتوریب دی و آتاسی اونگا بوتین توموس مامانگ لاردا قالا دییب دی. آغشام کیفینی تایارلادی و قافینك یانیندا قویدی. آتاسینینگ برن پولینی دا ال کیفینا سالیب ساكینگ ایچینده قویدی. باریب اجه سینینگ یانیندا اوتوردی و دیدی: ” اجه جان من یوق قام قین چیلیق چگجك بولسونگ خبر بر من ایزیما قایدارین.”
“واخ محبت لی جه قیزیم بولیا بارانگ دا دایی لانگا دایزا لنگا و مامانگا و بابانگا كان سلام و دعالاریمی یتیر”.
“بولیار.”
دانگ آتماقا ارتی اذان داكی مینی بوسا یتیش جک بولیب آتاسی بیلن یورتا یورتا بای دوردی آقانگ گراژینا باردیلار. آتا سی قیزینی جایلاشدیردی و مینی بوسینگ راننده سینا اونی تاپشیردی و هوشلاشیب دوشوب قالدی.
كمش دفه یتیب باریاردیلار كی قیزجاغازی! یانینداكی یولداشی اویاندیردی و تور مایا قیز ایندی گلدیگ دیدی. قیز جاغز گوزونی زوردان آچدی و تورگینی گوزلدی اوقی دان آچلجاق بولیب یاننداكی پنجرانی بیراز آچدی. كمش دفانگ رطوبتی و دریانگ ایسی بورننی و جاننی دولدیردی. اووانگ توورگنداكی جارلار و اوتلمانا باریان سیغیرلار و هر یرردا یاغیندان اویشوب قالان سولار هیچ اویدگه مه یاردی. كمیش دفانگ چارسو سیندا راننده ساقلادی و مایا قیز سن شو تایدا دوشملی دیدی. ماشیندان دوشوندا كورپه دایی سی امان گلدی اونی قارشی آلمانا گلیبدی. اونی گوریب گولیب جیک یانینه باردی و سلام لاشدی.
یول بویی دایی سی زاد سوراب گیتدی مثلا، انه نگ قاوی می!! آتانگ كوكمی!! نامه اوچین یكه گلدینگ! ناچه گون قالجاق و …
قیز جاغاز باریب گلوله یالی ماماسینینگ قوجوغینا گیردی وا یگریم گونلاب قالدی. سونقرا نامه شیب كمش دفانی قاووریانگ دییب سورامدا شویله دیدی: “من كمش دفانی قاوی گوریارین چونكی اوتایدا همه زاد فرق لی. مامامینگ بیشیریان بالق لی چگدرمه لاری!! اوغرین دان بریان هوزلی چویچیك لری و یا بالیقینگ قارا اشمیل لری هایسنی آیداین.
مامامنگ یخچالی یوق توموس دا قاوین و یا قارفیز لاری ساوودجاق بولیب تورا سالیب لاری نینگ ایچیندان ساللاب قوی یار. گون یاشیب باریاقا لاری نینگ باشیندا اوتوریب قیزلار لاله قاقیارلار. دانگ آتاندا مامامینگ دوقما دارغینیگ سسی نا اویونیارین!! تارب تارب تارب تارب!! شول ریتمی تا اولیانچام هیچ یادیم دان چیقارمارین.
من كمش دفانی بیتمه یان حكایه لاری اوچون!! جن لی و پری لی حکایه لاری اوچون!! گون یاشیب باریاقا آشاقدان اوسیان یلی اوچون قاوی گوریان.
سن نامه ؟ سن كمش دفانی و یا گنبدی و یا تركمنلرینگ یاشایان اولكه لرینی قاوی گورمه یانگ می؟؟؟

نویسنده: فریبا

از بایراق

خالد بن سنان (ع) (خالدنبی) آخرین مبلغ دین مسیح

turkmen ترکمن turkman

در کوه های شمالی قریه گوگجه در بخش مراوه تپه و در محدوده دهستان تمران (تمر قره قوزی) بر فراز ارتفاعات گوگجه داغ، آرامگاه خالد بن سنان (ع) قرار دارد. این زیارتگاه در شمال شرقی شهرستان کلاله در استان گلستان واقع می باشد. این زیارتگاه منسوب به حضرت خالد بن سنان علیه السلام معروف به خالدنبی (ع) است که یکی از اولیا بزرگ و انبیاء دوره فترت بوده و آخرین مبلغ دین مسیح می باشد که مردم را به دین و آیین مسیحیت دعوت می کرده است.
این مکان مقدس در دورترین و بلندترین نقطه منطقه جرجان (منطقه گنبد فعلی) در بالای قله کوهی قرار دارد که این کوه از طرف شرق به کوه های باباشملک و از جهت شمال، جنوب و غرب به هزار دره اطراف پیوسته است به طوری که وقتی از بلندای آرامگاه خالدنبی به دامنه شمالی نگاه کنیم، تپه ماهورها و چین خوردگی های طبیعی که به امواج فرو نشسته دریا شباهت دارد، کاملا محسوس است.
آرامگاه حضرت خالد بن سنان (ع)، جدای از مکان مقدس و زیارتگاه از لحاظ چشم انداز طبیعی می تواند بهترین تفریحگاه برای بهره مند شدن سالم از طبیعت زیبای این منطقه باشد. در کنار این طبیعت زیبا در طرف شرق و جنوب و جنوب شرقی آرامگاه در منطقه ای نسبتا وسیع سنگ هایی باستانی با قدمت تاریخی قبل از اسلام به صورت میله ای و استوانه ای و چلیپا قرار دارد که به وسیله انسان تراشیده شده و با توجه به آثار موجود در منطقه، این آثار حکایت از آن دارد که هزاره پیشین در این منطقه تمدنی بوده است، که این خود یکی دیگر از جاذبه ها و دیدنی های این منطقه محسوب می شود. ولی متاسفانه این مکان مقدس و باستانی، بعلت محرومیت و دورافتادگی مورد بی توجهی قرار گرفته و فاقد نعمت برق بوده و دارای جاده ای صعب العبور، مخصوصا از فاصله شش کیلومتری بقعه که در فصل زمستان بعلت بارندگی های سیل آسا خرابی جاده را دو چندان کرده و باعث قطع ارتباط می گردد و تردد و رفت و آمد را برای زوار محترم و گردشگران عزیز بسیار مشکل می نماید.

شهر جرجان

turkmen ترکمن turkman

خرابه های شهر باستانی جرجان در یک کیلومتری غرب شهر گنبد قابوس واقع شده است. این شهر از شهر های معتبر دوره های سامانیان، آل زیار، سلجوقیان و ایلخانیان، که در اوج و شکوفایی مهد علم و ادب و توسعه صنایع سفالگری و فلزکاری و … و همچنین معماری و شهرسازی و رونق اقتصادی – کشاورزی بوده است. در دوره اسلامی نیز این شهر اهمیت خود را حفظ کرده به گونه ای که قابوس بن وشمگیر، گنبد بزرگی در آن شهر بنا کرد.

این شهر در سال 320 هجری مورد هجوم مغولان واقع گردیده ویران شد. این شهر در روزگار آباد خویش در دو طرف رود گرگان واقع شده و در واقع گرگان رود شهر را به دو قسمت 90 و 60 هکتار تقسیم می کرد و دهستان و بکرآباد از نقاط مهم جرجان بوده است.
در کاوش های جرجان در سالهای 50 و 52 و 53 شمسی، ابتدا خیابانی با آجر مفروش بدست آمد. علاوه بر آن ظروف لعابدار با نوشته کوفی، ظروف لعاب با نقوش گیاهان و حیوانات نظیر اسب، گوزن، ماهی و اردک و نیز کوزه های سفالپزی و آهنگری بدست آمده است.

منبع
تاریخ سیاسی و اجتماعی ترکمن ها – امین گلی

تورنگ تپه

turkmen ترکمن turkman

در سالهای 1931 (1310 شمسی) یک هئیت علمی از دانشگاه پنسیلوانیای آمریکا تحت نظر وولسن محل تاریخی تورنگ تپه را حفاری کرده، در این محل سه طبقه متمایز تشخیص دادند.
طبقه بالا شش متر عمق داشته و باقیمانده های گورستانی از دوران آهن میان یک تا دو متر ضخامت قرار داشت. در پایین این طبقات باقیمانده دیوار های دهکده ای بود که آتش آن را از میان برده و در آن 45 قبر بدست آمده است. در قبرها همراه مردگان ظروف سفالین درخشانی به رنگ های قرمز و خاکستری و اشیایی از برنز بدست آوردند.
طبقه دوم شش تا هشت متر عمق داشته و در آن چیز فوق العاده ای پیدا نشد. طبقه سوم در پای تپه قرار داشت و در اعماق 10 متری قرار گرفته بود. در این طبقه در میان خاکستر و آجر دو قبر پیدا شد که در آن سفال خاکستری تیره رنگ وجود داشت و تزیینات آن بوسیله ابزاری شبیه شانه انجام گرفته بود. در هر یک از سه طبقه سفال های قرمز با نقوش سیاه رنگ تپه پیدا شد. در این طبقه چند مجسمه کوچک بسیار زیبا از جنس گل پخته قرمز رنگ و همچنین زیورهایی از دوران سلجوقی بدست آمده است.

یاریم تپه

turkmen ترکمن turkman

یاریم تپه در کنار قره سو گنبد قابوس واقع شده است. این تپه نسبتاً کوچک، و بلندی آن از سطح دشت به بیست متر می رسد و بیست و هفت متر از سطح رودخانه ارتفاع دارد. قطر دایره آن 169 متر می باشد. یاریم تپه بر سر راه های مهاجرت و حملات ساکنان آسیای مرکزی بوده است. یاریم تپه در ساحل پیچاپیچ قره سو است.

یاریم تپه در کنار قره سو گنبد قابوس واقع شده است. این تپه نسبتاً کوچک، و بلندی آن از سطح دشت به بیست متر می رسد و بیست و هفت متر از سطح رودخانه ارتفاع دارد. قطر دایره آن 169 متر می باشد. یاریم تپه بر سر راه های مهاجرت و حملات ساکنان آسیای مرکزی بوده است. یاریم تپه در ساحل پیچاپیچ قره سو است.
یاریم تپه به فارسی نیم تپه معنی می دهد، گویی قره سو نیمی از تپه را برش داده است. حفاری در این تپه در سالهای 1960 (1340 شمسی) و 1962 (1342 شمسی) انجام گرفت. دیوارهای بناهای یاریم تپه گاهی چینه و گاهی از خشت بود. در طبقات اولیه تپه این خشت ها به شکل قرص های نان ناهموار و ناصاف بوده ولی بعدها تبدیل به خشت های مکعب مستطیل شده بود.
مشخص ترین ظروف سفال دوران آهن این تپه، ظروفی است که پشت آنها برجستگی های ستاره ای شکل دارد که ظاهرا آنها را روی آتش می گذاشتند. ظروف سفالین این دوره نازک و پرداخته شده و خاکستری رنگ و خاک آن خوب است. پرداخت سطح سفالها پیش از پختن با استخوان یا سنگی صاف بوده است. نقش های آن محدود به خطوط مستقیم است.

منبع
تاریخ سیاسی و اجتماعی ترکمن ها – امین گلی